काठमाडौँ, नेपाली कांग्रेसको १५ औं महाधिबेशन काठमाडौँमा शुरु भएको छ महाधिबेशनको उद्घाटन समारोहलाई सम्बोधन गर्दै कांग्रेस सभापति गगनकुमार थापाले बदलिएको कांग्रेसले देश पनि बदल्न सक्छ भन्ने विश्वासका साथ १५औँ महाधिवेशनबाट नयाँ ऊर्जा र संकल्प लिएर फर्किन नेता कार्यकर्ताहरुलाई आग्रह गरे। महाधिवेशनलाई नेतृत्व चयनको प्रक्रियामा मात्रै सीमित नगरी पार्टीको विगत, वर्तमान र आगामी बाटोबारे गम्भीर समीक्षा गर्ने अवसरका रूपमा लिनुपर्नेमा जोड दिंदै उनले भने ‘बदलिएको कांग्रेसले यो देश पनि बदल्छ भन्ने विश्वास लिएर यो महाधिवेशनबाट जानुपर्ने छ। यो सफल पारेर ऊर्जा लिएर जानुपर्ने छ।’
उनले देशको पछिल्लो अवस्थालाई हेर्दा उत्सवका रूपमा मात्रै महाधिवेशन गर्न आफूहरूलाई सहज नभएको बताए। रसुवामा आएको बाढीपहिरोका कारण हजारौँ नागरिकले ज्यान गुमाएको र धेरै परिवार पीडामा रहेको स्मरण गर्दै थापाले यस्तो अवस्थामा महाधिवेशन गर्न आफूलाई मन नभएको बताए। ‘रसुवाको बाढीले हजारौँ नागरिक हामीमाझ हुनुहुन्न। यो महाधिवेशन गर्न मन थिएन। तर संविधान र कानुनको परिधिका कारण बाध्य भयौँ,’ उनले भने।
थापाले कांग्रेसले पछिल्लो राजनीतिक घटनाक्रमलाई गम्भीर रूपमा आत्मसमीक्षा गर्नुपर्ने बताए। लामो समयदेखि एउटै नेतृत्व, एउटै पद र सत्ताको वरिपरि घुमिरहेको राजनीतिले जनतामा सबै दल र नेता उस्तै हुन् भन्ने धारणा बन्न पुगेको उनको भनाइ थियो। उनले राजनीतिलाई ‘म्युजिकल चियर’ जस्तो बनाइएको बताए। प्रधानमन्त्री बन्ने, फेरि प्रधानमन्त्री बन्ने, मन्त्री बन्ने र फेरि त्यही पदमा दोहोरिने प्रवृत्तिले राजनीतिक नेतृत्वप्रति जनताको विश्वास कमजोर बनाएको उनको भनाइ थियो।
‘म्युजिकल चियरजस्तो बनेको राजनीतिले सबै पार्टी र नेता एउटै हुन् भन्ने सन्देश गयो, जसले भदौ २३ र २४ आयो,’ उनले भने। थापाले सामाजिक सञ्जालदेखि समाजका विभिन्न तहसम्म अत्यधिक राजनीतीकरण भएको बताए। फेसबुक, ट्वीटरलगायतका माध्यमदेखि दैनिक जीवनका विषयसम्म राजनीतिक आँखाबाट हेर्ने अवस्था बनेको भन्दै उनले त्यसले समाजमा असन्तुष्टि र ध्रुवीकरण बढाएको बताए।
उनले भदौ २३ र २४ को घटनालाई त्यसैको परिणामका रूपमा व्याख्या गरे। त्यसपछि कांग्रेसले आफूलाई सम्हाल्न र सच्याउन विशेष महाधिवेशन गरेको तथा त्यसपछि भएको निर्वाचनमा जनताको फैसला स्वीकार गर्नुपरेको उनले बताए। कांग्रेसले विगतमा धेरै निर्वाचन जितेको र धेरै निर्वाचन हारेको उल्लेख गर्दै उनले हारलाई निराशाको कारण बनाउन नहुने बताए। अहिलेको महाधिवेशनलाई पार्टीले नयाँ बाटो तय गर्ने अवसरका रूपमा लिनुपर्ने उनको भनाइ थियो।
थापाले कांग्रेसले विगतका राजनीतिक उपलब्धिको चर्चा गरेर मात्रै अबको चुनौती सामना गर्न नसक्ने बताए। मुलुकमा राजनीतिक परिवर्तन भए पनि त्यसअनुसार आर्थिक र सामाजिक परिवर्तन हुन नसकेको विषयमा कांग्रेसले गम्भीर समीक्षा गर्नुपर्ने उनको भनाइ थियो। उनले लामो समय मुलुकमा राजनीतिक संघर्ष र द्वन्द्व चले पनि जनताको जीवनमा अपेक्षित परिवर्तन आउन नसकेको बताए। यही ३५ वर्षभित्र सबै गाउँ रित्तियो। किन रोजगारी भएन? युवा किन पलायन भयो?’ उनले प्रश्न गरे। उनले अब यस्ता प्रश्नको जवाफ खोजेर मात्रै कांग्रेस अघि बढ्नुपर्ने बताए। युवालाई देशमै रोजगारी र अवसर सिर्जना गर्ने, गाउँलाई उत्पादन र आर्थिक गतिविधिसँग जोड्ने तथा अर्थतन्त्रलाई गतिशील बनाउने विषयमा पार्टीले स्पष्ट नीति बनाउनुपर्ने उनको भनाइ थियो।
थापाले लोकतन्त्र र जनताको दैनिक जीवनबीच सम्बन्ध स्थापित गर्ने जिम्मेवारी कांग्रेसको रहेको बताए। राजनीतिक अधिकार सुनिश्चित गरेपछि त्यसलाई नागरिकको जीवनमा अनुभूत हुने सेवा, अवसर र आर्थिक विकाससँग जोड्न नसके लोकतन्त्रप्रतिको विश्वास कमजोर हुने उनले बताए। ‘डेमोक्रेसी र डेलिभरीको पुलको काम कांग्रेसले गर्छ,’ उनले भने, ‘पुल ढल्यो भने विश्वास ढल्छ।’
कांग्रेसले पुरानो पुस्ता र नयाँ पुस्ताबीच पनि पुलको काम गर्नुपर्ने थापाको भनाइ थियो। नयाँ पुस्ताको आकांक्षा र पुरानो पुस्ताको राजनीतिक अनुभवलाई जोडेर पार्टीलाई अघि बढाउनुपर्ने उनले बताए। थापाले कांग्रेसले सिद्धान्तमा सम्झौता गरेर तत्कालको राजनीतिक लाभ खोज्न नहुने बताए। निर्वाचनमा हार जितलाई मात्रै राजनीतिक सफलताको मापदण्ड बनाउन नहुने भन्दै उनले मूल्य र मान्यतामा आधारित राजनीति गर्नुपर्ने बताए।
‘हामी लालुपाते होइनौँ, हामी प्रस्ट हुन्छौँ। सिद्धान्तमा अडिनुपर्दा पाँचवटा चुनाव हार्न तयार छौँ, तर सिद्धान्तसँग सम्झौता गर्दैनौँ,’ उनले भने।उनले उद्योगी तथा व्यवसायीलाई सम्मान गर्ने राजनीतिक संस्कार विकास गर्नुपर्ने बताए। निजी क्षेत्रलाई केवल कर उठाउने स्रोतका रूपमा नभई उत्पादन, रोजगारी र आर्थिक विकासको साझेदारका रूपमा हेर्नुपर्ने उनको भनाइ थियो।
सभापति थापाले १० वर्षपछि खुलेको खुलामञ्चलाई पनि जनतासँग संवाद गर्ने राजनीतिक संस्कारसँग जोडेर व्याख्या गरे। उनले खुलामञ्चलाई काठमाडौंको एउटा चौर मात्रै नभएको भन्दै नेपालको लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा यसले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको बताए। बीपी कोइराला, गणेशमान सिंह र गिरिजाप्रसाद कोइरालालगायतका नेताहरूले यही ठाउँबाट जनतासँग संवाद गरेको स्मरण गर्दै उनले अहिले पनि नागरिकले आफ्ना प्रश्न राख्न पाउने यस्ता खुला ठाउँ आवश्यक रहेको बताए।
‘नेतालाई प्रश्न गर्दा सदस्यता नकाटियोस्,’ उनले भने, ‘यो देशलाई खुलामञ्च चाहिएको छ। यसकारण हामी १० वर्षपछि खुलामञ्च खुलाएर आएका छौँ।’ उनले संसद पनि जनताका प्रश्न र आवाजका लागि खुला हुनुपर्ने बताए। प्रधानमन्त्रीले जनताको कुरा नसुन्दासम्म संसद र शासन व्यवस्था जनताका लागि खुला भएको अनुभूति नहुने उनको भनाइ थियो। पार्टीभित्र पनि नेतृत्वलाई प्रश्न गर्ने र फरक मत राख्ने वातावरण बनाउनुपर्ने उनले बताए।
थापाले कांग्रेसभित्रको पुस्तान्तरण र नेतृत्व परिवर्तनको प्रसंगमा पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवाको अनुपस्थितिको विषय पनि उठाए। महाधिवेशनमा देउवाका लागि कुर्सी खाली राखिएको भए पनि सहभागी हुन नआएको भन्दै उनले पार्टीले अब यस विषयमा पनि स्पष्ट धारणा बनाउनुपर्ने बताए। ‘पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवाका लागि कुर्सी खाली राखेका थियौँ, तर आउनुभएन। कति पटक जाने हो, लिन कसरी जाने हो ?’ उनले प्रश्न गरे ।
कांग्रेसबाट बाहिरिएका केही नेताहरूको विषयमा पनि अब स्पष्ट रूपमा कुरा गर्नुपर्ने थापाले बताए। ‘केही साथीहरू छोडेर जानुभएको छ। उहाँहरूले कांग्रेस छाडेको हो। यो पनि हामीले भन्नुपर्ने छ। यसको उत्तर अब दिनुपर्छ,’ उनले भने। उनले कांग्रेसको नेतृत्व र संगठनमा परिवर्तनसँगै पार्टीबाट बाहिरिएका नेता–कार्यकर्तासँगको सम्बन्धबारे पनि स्पष्ट राजनीतिक दृष्टिकोण आवश्यक रहेको बताए।
थापाले जनताले दिएको मतको सम्मान गर्दै संसदमा पुगेका कांग्रेसका सांसदहरूले जिम्मेवारीअनुसार काम गर्नुपर्ने बताए। संसदमा कांग्रेसका तर्फबाट पुगेका सांसदहरूलाई प्रशिक्षण दिएर प्रभावकारी रूपमा काम गर्न तयार पारिएको उनले बताए। ‘मत हाल्नुभएको हो। संसदभित्र पनि तपाईंहरूको तर्फबाट ४०–५० जना कांग्रेसहरूलाई प्रशिक्षित गरेर राम्रा–राम्रा कुरा सिकाएर पठाएका छौँ,’ उनले भने।
सांसदहरूले संसदमा जनताको आवाज उठाउने, सरकारलाई प्रश्न गर्ने र नीतिनिर्माणमा प्रभावकारी भूमिका खेल्नुपर्ने उनको भनाइ थियो। जनताले दिएको मतलाई केवल निर्वाचन जित्ने आधारका रूपमा नभई जिम्मेवारीका रूपमा लिनुपर्ने उनले बताए। थापाले कांग्रेसले अब निराशा र निन्दाको राजनीतिबाट बाहिरिनुपर्ने बताए। सामाजिक सञ्जालमा आलोचना गर्ने, अरूलाई दोष दिने वा विगतका कमजोरी मात्र गन्नेभन्दा आफ्नो काम र परिणामबाट कांग्रेसको पहिचान स्थापित गर्नुपर्ने उनको भनाइ थियो।
‘एउटा संकल्प गरौँ– निराश र निन्दक भएर होइन, कर्मबाट, आफ्नो पहिचानबाट स्थापित गर्नेगरी संकल्प गर्नेछौँ,’ उनले भने। उनले कांग्रेसको आगामी यात्रा जनतासँग जोडिएको हुनुपर्ने बताए। पार्टीभित्र लोकतान्त्रिक संस्कार बलियो बनाउने, जनताका प्रश्न सुन्ने, युवाका अपेक्षा सम्बोधन गर्ने, रोजगारी सिर्जना गर्ने र आर्थिक विकासलाई प्राथमिकता दिने गरी कांग्रेस अघि बढ्नुपर्ने उनको भनाइ थियो। थापाले १५औँ महाधिवेशनबाट कांग्रेसले नयाँ ऊर्जा लिएर बाहिरिनुपर्ने बताए। नेतृत्व परिवर्तनसँगै सोच, कार्यशैली र राजनीतिक संस्कारमा पनि परिवर्तन देखिनुपर्ने उनको भनाइ थियो।
अन्य राजनीतिक दलका नेताहरुले के भने ?
सोही समारोहलाई सम्बोधन गर्दै राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछानेले व्यापक जनमत पाएर बनेको सरकार ढल्ने कल्पना नगर्न आग्रह गरे । सरकार ढल्छ भनेर हल्ला चलेकोप्रति कटाक्ष गर्दै उनले आन्दोलनबाट सरकार ढाल्ने सपना पनि नदेख्न आग्रह गर्दै लामिछानेले भने “सरकारलाई विस्थापित गर्ने अचुक उपाय निर्वाचन हो । आन्दोलनबाट सरकार ढाल्ने होइन । लोकतन्त्रलाई निर्वाचनको अभ्यासबाट मात्रै बलियो बनाउन सकिन्छ । जनताले मतदान गरेर दिएको जनादेशलाई अपमान गर्ने, निर्वाचन नै गलत थियो भन्ने वा सुरक्षा निकाय र विदेशी हस्तक्षेपको आरोप लगाएर हल्का टिप्पणी गर्ने काम बन्द हुनु पर्छ ।” आंफ्नो पार्टी लोकतन्त्र र लोकतान्त्रिक संस्थाप्रति प्रतिबद्ध रहेको उल्लेख गर्दै राजनीतिक दलहरूबिच सहकार्य गरेर अगाडि बढ्ने उल्लेख गरे ।
नेकपा (एमाले) का महासचिव शङ्कर पोखरेलले नेपाल भूराजनीतिको जटिलतामा परेको उल्लेख गर्दै नेपाली कांग्रेस र नेकपा (एमाले) जस्ता विचारको जगमा निर्माण भएका पार्टीले अहिलेको सूचना क्रान्तिले ल्याएको परिवर्तनलाई आत्मसात् गर्दै आवश्यक सहकार्य गरेर अगाडि बढ्न आवश्यक रहेको बताए । पोखरेलले लोकतन्त्रको भविष्यमाथि चिन्ता बढिरहेकाले सबै दल एक ठाउँमा आउनुपर्ने अवस्था आएको टिप्पणी गरे।
नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीका संयोजक पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ ले कांग्रेसलाई नवीन बाटोमा हिँडाउन निरन्तरतामा क्रमभङ्ग गरेर इतिहास रचेको भन्दै कांग्रेस सभापति थापालाई बधाई दिए । आफू बृहत् शान्ति सम्झौताको हस्ताक्षरकर्तामध्ये एक मात्र जीवित रहेको उल्लेख गर्दै शान्ति प्रक्रियाका बाँकी काम सभापति थापाको सहकार्यमा पूरा हुने विश्वास पनि उनले व्यक्त गरे ।
राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका अध्यक्ष राजेन्द्र लिङ्देनले आफूले पाँच वर्षअघि कांग्रेसको १४ औँ महाधिवेशनमा नेता र राजनीतिक दलप्रति जनताको वितृष्णा रहेको बताउँदा दलहरूले त्यसको बेवास्ता गरेको गरे । गत वर्ष भदौ २३ र २४ को आन्दोलनका प्रमुख कारण नेता र दलको कार्यशैली रहेको बताउँदै राजा, राजनीतिक दल र जनता सहकार्य गरेर जान आवश्यक रहेकोमा जोड दिए।
श्रम संस्कृति पार्टीका महासचिव आरेन राईले कांग्रेस कुनै हल्लाको भरमा स्थापना भएको पार्टी नभई देशको आवश्यकता, सङ्घर्ष र त्यागबाट बनेको उल्लेख गरे । विगतमा कांग्रेसले केही गल्ती गरेको भए पनि आगामी दिनमा त्यसलाई सुधारेर लैजान उनले आग्रह गरे।
पूर्वप्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराईले २०७२ सालमा नयाँ संविधान जारीपछि देशमा अब नयाँ शक्तिको खाँचो औँल्याउँदै बाटो परिवर्तन गरेकोमा १२ वर्षपछि राजनीतिमा नयाँ शक्तिको उदय भएको बताए । उनले विद्यमान राजनीतिक दलहरू हिजोकै ढाँचामा अगाडि बढ्न खोजे कुनै अस्तित्व नरहने दाबी गरे ।
नागरिक उन्मुक्ति पार्टीका संस्थापक नेता रेशम चौधरीले गगन थापा नेतृत्वको कांग्रेस सफल हुने बताउँदै थारू समुदायको अधिकार स्थापित गर्न आग्रह गरे । जसपाका नेता शरदसिंह भण्डारीले नेपाली कांग्रेसको आन्तरिक जीवनमा समस्या आउँदा देशलाई समेत समस्या आउने भएकाले कांग्रेस बलियो बनोस् भन्ने शुभेक्षा व्यक्त गरे।
कांग्रेस उपसभापति विश्वप्रकाश शर्माले १५ औँ महाधिवेशनपछि कांग्रेस अझ बलियो, ऊर्जाशील र नयाँ पुस्ताको भावनालाई समेटेर अगाडि बढ्ने उल्लेख बिश्वास व्यक्त गरे । उनले ३५ वर्षमुनिका मात्रै दुई लाख ५० हजार कांग्रेस सदस्य रहेको बताउनुभयो ।
उद्घाटन सत्रमा भारत, चीन, बङ्गलादेशलगायत छ देशका विभिन्न राजनीतिक दलले महाधिवेशन सफलताको कामना गर्दै पठाएका शुभकामना सन्देश वाचन गरिएको थियो । विभिन्न सांस्कृतिक झाँकीहरू प्रस्तुत गर्नुका साथै नेपाली कांग्रेस परिवर्तन हुँदै गरेको सन्देश दिने वृत्तचित्र प्रदर्शन गरिएको थियो । सात हजार पाँच सयभन्दा बढी प्रतिनिधि सहभागी कांग्रेस महाधिवेशनको बन्दसत्र सोमबारदेखि सुरु हुँदैछ ।
