• राज बहादुर गुरुड

नेपाल र चीनबीचको सम्बन्ध सदियौँदेखि आपसी विश्वास, सम्मान र बलियो सद्भावमा आधारित रहँदै आएको छ। भौगोलिक निकटता मात्र होइन, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक सामीप्यताले यी दुई देशलाई सधैँ नजिक राखेको छ। यसै सन्दर्भमा, आइतबारदेखि नेपालका परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल मित्रराष्ट्र चीनको भ्रमणमा छन।  विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र र प्रविधिको क्षेत्रमा अभूतपूर्व फड्को मारिरहेको उदयमान विशाल छिमेकी मुलुक चीनको यो भ्रमण नेपालका लागि रणनीतिक र आर्थिक दुवै दृष्टिकोणले निकै महत्वपूर्ण मानिएको छ।

संकटको सारथी:  नेपाल-चीन सम्बन्धको बलियो जग चीन सधैँ नेपालप्रति सकारात्मक भावना राख्दै आइरहेको एक भरपर्दो छिमेकी हो। नेपालमा आइपर्ने जुनसुकै संकट वा गाह्रो अवस्थामा चीनले अग्रपंक्तिमा रहेर सहयोगको हात फैलाउँदै आएको छ। यसको सबैभन्दा ज्वलन्त उदाहरण २०७२ सालको विनाशकारी भूकम्प हो। भूकम्पको त्यो कठिन घडीमा चीन सरकार र चिनियाँ जनताबाट प्राप्त भएको उद्धार, राहत र पुनरुत्थानको सहयोग अतुलनीय थियो। भौतिक पूर्वाधारको पुनर्निर्माण, मेडिकल सामग्रीको आपूर्ति, र अस्पतालहरूको निर्माणमा चीनले पुर्‍याएको ठूलो सहयोगप्रति नेपाली जनता आज पनि आभारी छन।

भ्रमणका मुख्य एजेन्डा: नेपालले राख्नुपर्ने स्पष्ट दृष्टिकोण यो भ्रमण केवल शिष्टाचारमा मात्र सीमित नभई नेपालको राष्ट्रिय हित र समृद्धिका लागि ठोस एजेन्डाहरूमा केन्द्रित हुन जरुरी छ। परराष्ट्रमन्त्रीले यस भ्रमणका क्रममा मुख्य गरी निम्न विषयहरूलाई उच्च प्राथमिकताका साथ उठाउनु आवश्यक देखिन्छ।

आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोग: नेपालको पूर्वाधार विकासका लागि चिनियाँ लगानी र अत्याधुनिक प्रविधि भित्र्याउनु आजको आवश्यकता हो। यातायात, ऊर्जा र सञ्चार क्षेत्रमा चिनियाँ प्राविधिक सहयोगलाई अधिकतम उपयोग गर्ने गरी संवाद हुनुपर्छ। कृषि क्षेत्रमा आधुनिकीकरण: चीनले कृषि क्षेत्रमा हासिल गरेको उच्च प्रविधि र उत्पादकत्वबाट नेपालले धेरै कुरा सिक्न सक्छ। नेपाली कृषिको व्यवसायीकरण, शीतभण्डार (Cold Storage) निर्माण र नेपाली कृषि उपजलाई चिनियाँ बजारमा सहज पहुँच दिलाउने विषयमा ठोस सहमति आवश्यक छ।

पर्यटन प्रवर्द्धन: नेपालको आर्थिक समृद्धिको बलियो आधार पर्यटन हो। चिनियाँ पर्यटकहरूका लागि नेपाललाई एक प्रमुख गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न, हवाइ सम्पर्क विस्तार गर्न र पर्यटन पूर्वाधारमा चिनियाँ लगानी आकर्षित गर्न यो भ्रमण फलदायी हुनुपर्छ।

सांस्कृतिक आदानप्रदान: शताब्दीऔँ पुरानो सांस्कृतिक सम्बन्धलाई थप मजबुत बनाउँदै दुवै देशका जनता-जनताबीचको (People-to-People) सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउन सांस्कृतिक आदानप्रदानका कार्यक्रमहरू बढाउनु पर्छ। छिमेकीको विकासबाट लाभ लिने अवसर आज चीनले विकास र प्रविधिको क्षेत्रमा संसारमै उच्च स्थान हासिल गर्न सफल भएको छ। एक हितैषी छिमेकी हुनुको नाताले चीनको यो तीव्र आर्थिक विकासको लाभ नेपालले पनि लिन सक्नुपर्छ। नेपालले आफ्नो असंलग्न परराष्ट्र नीति र ‘एक चीन नीति’प्रतिको प्रतिबद्धतालाई कायम राख्दै राष्ट्रिय हित अनुकूल हुने गरी चीनसँगको साझेदारीलाई अघि बढाउनु बुद्धिमानी हुनेछ।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालको यो चीन भ्रमण दुई देशबीचको विद्यमान मधुर सम्बन्धलाई थप प्रगाढ बनाउने र आपसी सहयोगका नयाँ ढोकाहरू खोल्ने एउटा सुनौलो अवसर हो। संकटको बेला नेपाललाई सधैँ साथ दिने चीनबाट नेपालले धेरै कुरा सिक्न र प्राप्त गर्न बाँकी नै छ।  यो भ्रमणले नेपालको आर्थिक, प्राविधिक र कृषि क्षेत्रको विकासमा एक नयाँ माइलढुङ्गा थप्नेछ र नेपाली जनताको समृद्धिको सपनालाई साकार पार्न ठोस योगदान पुर्‍याउने आशा लिन सकिन्छ ।